De Ketterse Kathedraal


Het evangelie van Thomas

VKblog van dinsdag 21 september 2010 door Wim Duzijn


Jezus sprak:
"De Farizeeën en de schriftgeleerden
hebben de sleutelen van de Kennis
genomen en ze verborgen.
Zelf zijn zij niet binnengegaan,
noch hebben zij hen die binnen
willen gaan, toegelaten.
Gij echter, weest slim als de slangen
en argeloos als de duiven.
Thomas Evangelie, log 39


Log 2, Jezus sprak: "Laat hem die zoekt, zonder ophouden zoeken, totdat hij vindt. En als hij vindt, zal hij in verwarring raken, en als hij in verwarring geraakt is, zal hij zich verwonderen, en hij zal heersen over het Al."
Log 39, Jezus sprak: "De Farizeeën en de schriftgeleerden hebben de sleutelen van de Kennis genomen en ze verborgen. Zelf zijn zij niet binnengegaan, noch hebben zij hen die binnen willen gaan, toegelaten. Gij echter, weest slim als de slangen en argeloos als de duiven."
Log 43, Zijn leerlingen zeiden tot hem: "Wie zijt gij dat gij deze dingen tot ons zegt?" Jezus sprak: "Begrijpt gij niet wie ik ben door datgene wat ik tot u zeg? Maar gij zijt als de joden geworden, want zij houden van de boom en haten zijn vrucht of houden van de vrucht en haten de boom".
Log 78, Jezus sprak: "Waarom zijt gij naar buiten de woestijn in gegaan? Om het riet te zien dat door de wind bewogen wordt? Om een mens te zien die fijne kleren draagt, zoals uw koningen en grote mannen? Zij dragen fijne kleren en zij zijn onmachtig de waarheid te onderscheiden."


De ontdekking van de gnosis

Het Thomas-evangelie maakt deel uit van een reeks gnostische teksten die in december van het jaar 1945 in Egypte werden ontdekt.
De gnosis is de tegenpool van de christelijke orthodoxie, juist omdat zij niet kiest voor geestelijke onderwerping (geloven is gehoorzamen), maar voor een individuele, geestelijke speurtocht die streeft naar overschrijding van als 'goed' en 'eeuwig waar' geldende grenzen. De Duitse filosoof Friedrich Nietzsche wijst daarop wanneer hij de term 'Jenseits von Gut und Böse' hanteert.
Gnostische geschriften worden soms ook Hermetische teksten genoemd, teksten die geïnspireerd zijn door de god Hermes, de Griekse naam voor de Egyptische god Thot, die de mensheid het schrift (de hiërogliefen) zou hebben geschonken.
Centraal gegeven in het hermetisme is de opvatting dat elk mens in staat is tot eenwording met het goddelijke dat verborgen gaat in de kosmos, die zich weerspiegelt in het leven op aarde ('zo boven zo beneden').
Het universum is een tekst die gelezen en ontcijferd kan worden. Het vergaren van kennis moet er daarom volgens sommige aanhangers van het Hermeticisme mede op gericht zijn zich de aan geen enkele religie gebonden leer van de kosmos (het bovenwereldlijke, de planeten, de astrologie, etc..) eigen te maken.


Thus preached Hermes:

"O people of the earth, men born and made of the elements, but with the spirit of the Divine Man within you, rise from your sleep of ignorance! Be sober and thoughtful.
Realize that your home is not in the earth but in the Light.
Why have you delivered yourselves over unto death, having power to partake of immortality? Repent, and change your minds. Depart from the dark light and forsake corruption forever.
Prepare yourselves to climb through the Seven Rings and to blend your souls with the eternal Light." (Bron: The Vision of Hermes Mercurius Trismegistus)


De Hemel Is Gesloten

"Afgemolmde kaalkoppen van mannen, of wyven dulden niet veel gepeuter aan het linker oor, dat schuuw is voor de kastydinge, om dat de regeerstaf over huisselyke Oszen en Ezels hen zo groots maakt, datze den geenen vervloeken, die maar het minste zweemtzel van reeden gebruikt, om hun onverstand te streelen met het fynste neetenkammetje van overtuigende vermaaning."
WIllem van Swaanenburg, in De herboore Oudheit

Ons land kent nauwelijks een Hermetische traditie. Nederland is nooit een land geweest waar redelijke mensen het universum willen zien als een tekst die op een zodanige gelezen en ontcijferd kan worden dat alles wat vals, onredelijk en leugenachtig is er door wordt ontmaskerd.
Geld en geweld, daar zijn wij groot mee geworden, en omdat we dat niet graag toe willen geven hebben we onszelf voor het gemak maar 'joods-christelijk' gemaakt, ons overgoten met een ranzig sausje van nietszeggende en tot niets verplichtende woorden die door linkse en rechtse wereldverbeteraars desondanks met smaak verorberd wordt...
Een tegen de conventies gerichte Hermetische buitenbeentjescultuur wijzen we af. Wat zich 'Hermetisch' noemt aanbidt niet de waarheid maar de maatschappelijke status die het uitdragen van pompeuze, indrukwekkende frasen met zich meebrengt. Zo kent de koopmanstad Amsterdam een heus universitair instituut waar mensen rondwandelen die het esoterische denken gekoppeld hebben aan onvervalst exoterisch hoogleraarschap dat weinig te maken heeft met zonderlingen, buitenbeentjes en andere rare eenlingen die worstelen met de verschrikkingen van wat in esoterische kringen de demonische kracht van de nivellerende en platmakende algemeenheid wordt genoemd.
Hermetisch Gesloten! Dat is het devies van exoterisch Amsterdam.

Daarom verwijs ik hier graag (zie citaat hierboven) naar een vrij onbekende schrijver, Willem van Swaanenburg, die het hypocriete christelijk-opportunistische dualisme op een vrijzinnig-satirische wijze in twijfel waagde te trekken, op zo een provocerende wijze dat zijn pleidooi voor een terugkeer naar de klassieke oudheid (een van zijn geschriften draagt de titel 'De Herboore Oudheit') nauwelijks werd begrepen.
Het spreekt vanzelf dat Swaanenburg door zijn tijdgenoten niet serieus genomen werd en zelfs omschreven werd als 'een malle scribbelaar' - want dat is het enige lot dat je in Nederland treft wanneer je meer wilt zijn dan een inhalige hypocriet: 'mal zijn' dus, iemand wezen die ze niet alle vijf op een rijtje heeft.
Mij zal het een zorg zijn wat mijn tijdgenoten over mij te vertellen hebben. Ik ben er zo een die stelt dat een 'malle scribbelaar' ook zo zijn rechten heeft, want wanneer dat niet het geval is, wanneer de democratie er alleen maar is voor huichelaars, slijmerikken, aangepasten, machtswellustelingen en opportunisten, die er niet over zullen peinzen zich buiten de grenzen van de heersende moraal te plaatsen, dan kunnen we het woordje 'democratie' net zo goed afschaffen, omdat het begrip democratie in dat geval niet verwijst naar geestelijke bevrijding, maar naar geestelijke dictatuur.
Eigenlijk is het jammer dat ons land zo weinig malle scribbelaars kent.
Gekken en idioten genoeg natuurlijk, maar wel saaie, oervervelende (want Hollandse) gekken, van die lui die zelfs in een gekkenhuis niks anders kunnen dan een ander vervelen met aan de Hollandse godsdienstwaanzin ontleende flutbeelden, waarin altijd een moraliserende nepduivel centraal staat, nep omdat hij in feite vroom is met zijn eeuwige veroordelingswoede - een soort op zijn kop gezette Jezusfiguur: "Veroordeel alles en iedereen, zodat mijn ongeremde kwaad nooit veroordeeld kan worden..
Erg bedroevend en beklemmend kleinburgerlijk allemaal, zodat je in een Hollandse gek eigenlijk alleen maar een volgeling van calvinistische luitjes als Abraham Kuypers en Hendrik Colijn kunt zien.

Een van de weinige moderne malle scribbelaars die we bezitten is de totaal vergeten schrijver Jan Arends, een man die 'gek' was in de goede zin van het woord: niet aangepast dus, uitgestoten tegen wil en dank en gedreven door het verlangen die onrechtvaardige uitstoting ongedaan te maken. Saaie aangepaste gekken protesteren nooit. Zij weten dat zij in een NEP-wereld een NEP-bestaantje moeten leiden en zij zullen er niet over peinzen meneer de dokter een sadist te noemen - zoals Jan Arends het in zijn verhaal Keefman wel doet.
Keefman is in feite de Jezusfiguur die calvinisten zeggen te aanbidden, maar die ze in het diepst van hun hart haten en verwensen, omdat hij zich niet gehoorzaam plat laat spuiten maar luid protesteert: "Jullie kunnen niemand echt genezen omdat jullie de Liefde niet hebben...!"

Die rebelse, tegendraadse werkelijkheid willen de hoogleraren in de esoterie in het evangelie helemaal niet zien. Hoogleraren doen niet aan Liefde. Ze weigeren daarom in Jezus de 'malle scribbelaar' te zien die hij was. Want Jezus was een man die een spirituele boodschap bracht die de ontkenning vormde van de religieuze leer van de aangepasten die al hun kennis samenbalden in dogmatische systemen die geen enkele functie meer hadden dan groots en indrukwekkend te zijn.
Je zou de onaangepaste hoofdpersoon van het evangelie een gnosticus kunnen noemen die door de Romeinse clerus van zijn verstand is ontdaan: ont-Hermetiseert zou je kunnen stellen, net zoals het is gebeurd met de door gnotici aanbeden 'vrije geest', die voorzien van het voorvoegsel 'Heilig' tot voetveeg van de onvrijen werd gemaakt, een gevangen gezet wezen dat nooit meer een woord van intellectuele kritiek kan uiten, omdat kritisch denken per definitie 'onheilig' is....

Het gnostische verlangen naar kennis staat voor kritiek en het overschrijden van grenzen.
Hermes is als boodschapper van de goden verwant met Mercurius, de god van het verstand en de logica, en 'het Hermetische principe' (zo boven, zo beneden) kan daarom in mensen die alleen maar 'het beneden' willen zien moeilijk kennis- of waarheidzoekers zien.
Het is het beperkende, platvloers-aardse (eendimensionale) denken dat van een religie een onderdrukkend, levensvijandig systeem maakt, en juist daarom wordt binnen de wereld van de gnosis de tot hogepriester verheven schrijftgeleerde gezien als de grootste vijand die een wijsheidszoeker op zijn pad kan ontmoeten.
Zo een verheven persoon zal nooit de kennis die hij heeft vergaard los kunnen laten. Hij is 'hoog' en hij wil niet 'laag' worden. Een Lagepriester of een Laaggeleerde ontvangt nu eenmaal weinig waardering in het rijk van aardegebonden statuszoekers.

IJdeltuiten zijn zelden vertegenwoordigers van het Hermetische principe dat ruimte schept ('zo boven zo beneden'), maar veeleer vertegenwoordigers van het verkleinende geloofsdenken dat de eigen ruimte vergrendelt en alle andere mensen uitlevert aan het behoudzuchtige denken van de in zichzelf gelovende machtsmens.
Dat is het verschil tussen liberale, vrijheid scheppende, religie en valse, onvrij makende, religiositeit: de orthodoxe geleerde gaat nooit een dialoog (een verstandelijk gesprek) aan met vertegenwoordigers van een onbekende wereld. Hij is deel van een groep en als zodanig erkent hij de dwingende wet van de algemeenheid die eist dat iedereen dezelfde gedachten heeft.
Wanneer hij werkelijk in God zou geloven, dan zou hij nooit een onderscheid aanbrengen tussen 'IK' en 'DE ANDER" (iemand die eigen - andere - gedachten mag bezitten), maar juist omdat hij NIET in God gelooft schept hij verdeeldheid, omdat hij alleen maar zichzelf kan vergroten door de ander slaaf van zijn groot gemaakte (hogepriesterlijke) IK te maken.
Daarom deugen religies die de verruimende grootheid van het universum afwijzen niet. Je zou dat ‘de afwezigheid van verlichting' kunnen noemen.
De mens leeft in onwetendheid en omdat hij zich inbeeldt dat hij met niets en niemand iets te maken heeft schept hij een autistische schijnwereld waarin hij een eenzame, machtige in zichzelf opgesloten schijngod kan zijn.
Alles wat twijfel kan oproepen wordt weggewerkt. Wat beneden is blijft altijd beneden - moet ook beneden blijven. Nooit zal een mens aan zijn kleinheid kunnen ontstijgen. Hij heerst met kleingeestige soortgenoten over kleingemaakte anderen, en wie die absurde verkleiningswoede afwijst is in zijn wereld een vreemde figuur, een 'malle scribbelaar' die ze niet allemaal op een rijtje heeft...