De Ketterse Kathedraal


Fijne muziek van het leger

Gerard Reve en de Verlossing


VKblog van donderdag 2 september 2010 door Wim Duzijn

THOMAS PAINE, in: AGE OF REASON" : "I do not believe in the creed professed by the Jewish church, by the Roman church, by the Greek church, by the Turkish church, by the Protestant church, nor by any church that I know of. My own mind is my own church."

Gerard Reve in de Heilig Hart Kerk

Ik bezit geen statisch Godsbeeld,
maar als ik van God een definitie
zou moeten geven, dan zou die thans luiden
'God is het diepst verborgene,
meest weerloze, allerwezenlijkste
en onvergankelijkste in onszelf'


Gerard Kornelis (Maria) van het Reve
over zijn immorele verlossingsmoraal

[Info: de voornaam Maria, die ik tussen haakjes heb toegevoegd) heeft Gerard Reve zichzelf bij zijn overgang naar de katholieke kerk niet als doopnaam durven geven: "daar was ik te schijterig voor"]

"Men schijnt thans (Reve verwijst hier naar een periode waarin aan de vorm gebonden links-marxistische ideologen de wereld van de wetenschap en de literatuur terroriseerden - wd) van de kunst, en van de literatuur in het bizonder, te eisen, dat zij de maatschappij hervormt.
Ik zou ten eerste wel eens willen weten, wat men onder een zodanige hervorming wenst te verstaan, en ten tweede, hoe de literatuur die zou kunnen bewerkstelligen.
Ik vrees dat, als men met deze krankzinnigheid ernst zou pogen te maken, er van dat reeds grotendeels uit onmacht en geknoei bestaande geneuzel, dat men 'de Nederlandse literatuur' noemt, in het geheel niets zou overblijven.
Alles wat talent, ontwikkeling en intelligentie bezit, wijst elke maatschappelijke dienstbaarheid van de kunst af, als een in oorsprong kalvinistiese, dat wil zeggen theokratiese en totalitaire eis.
Kunst heeft in haar diepste wezen niets met de maatschappij te maken. Daar waar men anders dekreteert, komt aan alle scheppende kunst een einde, zoals in het Duitsland van Hitler, het Rusland van Stalin en Bresjnew, het Cuba van de behalve schrijvers voor het gemak meteen ook maar de homoseksuelen vervolgende Fidel Castro, of zoals in het China van de Grote Leider Mao, verzinner van de enormste banaliteiten die ooit uit enig brein de drukpers hebben gehaald....
Kunst heeft geen nut, is niet maatschappelijk, en is evenals haar tweelingzuster de religie, in maatschappelijk opzicht a-moreel.

Kent kunst dan in het geheel geen moraal? De kunst heeft een eigen moraal, die met de strafwet of de heersende vooroordelen van de maatschappij niets van doen heeft.
Welk een oppassend, en vooral, een zich aanpassend bestaan de kunstenaar in zijn dagelijks leven moge leiden - en hij doet er mijns inziens zeer verstandig aan, zulk een uiterlijke aanpassing na te streven - in zijn atelier of aan zijn schrijftafel is hij aan geen andere moraal dan aan die van de Kunst zelve onderworpen, die goed acht, wat tot de totstandkoming van een voldragen kunstwerk bijdraagt, en slecht, wat tot onvoldragen, mislukte kunst leidt.

Als de kunst een eigen moraal heeft, en als mijn werk, zoals deze bijeenkomst de indruk zou kunnen geven, kunst zou zijn, wat en waar is dan die eigen moraal?
Hoe groot de verschillen mogen zijn in kwaliteit en intensiteit, ik geloof dat zo ongeveer alles wat ik geschreven heb, doortrokken is van één moraal, die zich niet bekommert om bijvoorbeeld de verdeling van het nationale inkomen en die zich al evenmin kopzorg maakt over 'de plaats van de kunstenaar in het produksieproces.'

Bij alle, overigens weinig uiteenlopende motieven die mijn werk bevat, behelst het eigenlijk maar één enkel thema, één idee, één moraal: Verlossing.
Verlossing uit wat men gemakshalve, en vermoedelijk abusievelijk, 'de werkelijkheid' pleegt te noemen.

Gerard Reve, Prachtrede, 1-11-1972



Toelichtende Info,
Wim Duzijn, 2010

Hoewel in oude beschavingen mensen die los wilden breken uit de gevangenis van wat men 'de wereld van het morele kwaad' noemde op handen werden gedragen en werden opgenomen in genootschappen die zich ten doel stelden de kennis die men zich verworven had over te dragen aan de meest intelligente mensen in de samenleving, bezit een ideologiegebonden 'cultuur' - die we rustig een anti-cultuur kunnen noemen - geen enkel instituut dat intelligente mensen beschermt tegen de aanvallen van de vertegenwoordigers van 'het morele kwaad'.
Het morele kwaad (een verwijzing naar 'goede' mensen die de moraal gebruiken om er hun kwaadaardige gedrag mee 'goed' te praten) wil de wereld altijd op een primitieve wijze opdelen in goed en kwaad en het verabsoluteerde begrip 'morele goedheid' toekennen aan diegenen die sterk, rijk en machtig zijn.
Wie inziet dat mensen die toevallig arm en zwak zijn niet per definitie de slechten en de zondebokken hoeven te zijn, wordt uitgestoten en gedwongen een leven te leiden dat volgens de morelen 'immoreel' is: niet moraalloos dus, maar moreel op een wijze die de algemene, 'goed' verklaarde, moraal verwerpelijk acht.

Wie blind is en/of op een principeloze wijze bereid is het morele kwaad te dienen, wordt op de troon gezet.
Hij is - hoe gewetenloos hij ook mag zijn de goede - want opportunistische - mens, die mag liegen en bedriegen, omdat het kwaad (dat hij nooit in zichzelf overwint) wordt geprojecteerd in de gedemoniseerde ander - die, omdat hij 'de duivel' is - nooit in staat zal worden gesteld zijn leven te veranderen, behalve dan in negatieve zin...
Het morele kwaad overwinnen werd altijd als de belangrijkste taak gezien van buitenbeentjes in de oudheid en het feit dat wij de mening zijn toegedaan dat geestelijke rijpheid verkregen kan worden met behulp van een tas vol leugens en een zak met geld (ambitie en inhalig gedrag worden gelijkgesteld aan wijsheid) bewijst dat wij in geestelijk opzicht ver beneden al diegenen staan, die wij, als vertegenwoordigers van een reeks kleinburgerlijke idolen ('god', 'kerk', 'staat', 'partij', 'wetenschap', 'kapitaal' enzovoort...) op een vaak nogal arrogante wijze 'primitief' en 'onbeschaafd' noemen.

"De wereld is een verschrikking"

Gerard Reve wilde geen deel uitmaken van de kleinburgerlijke wereld van 'het morele kwaad', hetgeen ertoe leidde dat hij geconfronteerd werd met al die negatieve krachten die de onderwereld beheersen waarin de gemarginaliseerde mens moet zien te overleven - een negatieve wereld die je de pispaal (of zondebokken) wereld zou kunnen noemen, een wereld die via een blind makende constructie - die op een zeer onterechte, irrationele wijze 'de moraal' wordt genoemd - onzichtbaar wordt gemaakt.
De groep die zich in de wereld van de blindmorele meerderheid 'elite' noemt probeert veelal een hemel te bouwen op de hel van anderen, hetgeen betekent dat al diegenen die het dualistische wereldbeeld van de fundamentalistische waanwijzen aanvallen zullen worden genegeerd, of op een zodanige wijze gemanipuleerd dat ze onschadelijk zijn voor de middelmaat die in een dualistische afwentelwereld altijd victorie kraait.


Ik zat met kloppend hart
voor de kleurentelevisie,
en dacht: "Zijne Heiligheid zal toch wel gewag maken
van het toenemend verval der zeden?"
En ja hoor, nauwelijks was hij begonnen,
of ik hoorde al: decadentia, immorale, multi
phyl ti corti rocci; influenza filmi i cinema bestiale
contra sacrissima matrimoniacale criminale
atheistarum rerum novarum, (et cum spiritu tio),
cortomo: nix aan de handa.

Het was jammer, dat het zo kort duurde.
Maar toen het uit was, was er
fijne muziek van het leger.
Ik vind dit leven al geweldig.
En straks nog het eeuwig leven in de Hemel.
Je vraagt je wel eens af:
"Waar hebben wij het aan verdiend?"

Gerard Reve


Reacties:

ghijsa 02-09-2010 23:10
Als we het dan hebben over leren, of afgezwakt gezegd iets lezen waar je wat aan hebt, dan heb ik meer gehad aan de klip en klare Karel Reve.
Hun verhouding was niet bepaald een verhouding à la grote Kris en kleine Kris, kunnen we daar alvast geen onenigheid over krijgen.
Karel zijn duidelijkheid vooral over situaties in Rusland, neergepend in prachtige essay's hebben mij meer geboeid dan de zweverige Gerard waarvan ik altijd vermoeden dat zijn gehele gedrag aandachttrekkerij was.
Door Karl Popper geïnspireerd, zette Karel zijn schrijvers-talent in om modieuze ideeën en ideologieën te bestrijden die volgens hem niet klopten, bijvoorbeeld die van Marx, Freud en Darwin. Kijk, daar heb je tenminste wat aan.

ghijsa 02-09-2010 23:11
Doorgaans houd ik erg van leger, het kan me niet leger genoeg zijn maar van deze mannen krijg ik enorm de riebels.

Wim Duzijn 03-09-2010 09:47
Karel mag dan in zijn latere leven anti-kameraden-boekjes hebben geschreven, in zijn jeugdjaren was hij (net als zijn vader) een felle communist die zich op tamelijk autoritaire wijze door het leven bewoog. Ik heb een hoogleraar gekend (VU criminoloog Herman Bianchi) die een tijdje heeft opgetrokken met de jonge Karel - Bianchi (een gevoelige man) verafschuwde hem in die tijd..., het beeld dat hij van Karel schetste deed me denken aan de beelden die soms worden opgebouwd rondom SS-ers...
De veel zachtere GERARD, die in feite nooit in staat is geweest zijn karakter te verloochenen, had niet voor niets een bloedhekel aan hem.
Waar Gerard niet in staat was zijn karakter te verloochenen (door het noodlot gedwongen principieel te zijn), daar was Karel in feite weinig meer dan een opportunist.
Waar GERARD alleen op de wereld stond met een lading overgevoeligheid, die de wereld waarin zijn broer vrolijk rond stapte tot een verschrikking maakte, daar koos KAREL voor een aangepast bestaan.
Kiezen voor POPPER was gemakkelijk, daarmee maakte je vriendjes in de club van bobo's die 'de grachtengordel' uitmaakte, bobo's die de vloer aanveegden met al die zaken die bij de overgevoelige, verbeeldingsrijke mens horen.
GERARD was veel eerlijker dan KAREL. Zijn verlossingsleer richt zich tegen een werkelijkheid die onleefbaar is voor gevoelige mensen.
Daarmee zeg ik niets over het werk van POPPER. Als nuchter, anarcholiberaal mannetje waardeer ik mensen die op een eerlijke en integere wijze zaken willen en kunnen relativeren, zodat de een niet het slachtoffer wordt van het onnadenkende gedrag van een ander. Denk aan NIETZSCHE met zijn welhaast anarchistisch gekleurde aanval op de verafgoding van de staat..., een aanval die jou in het verleden - ondanks je liefde voor POPPER - niet bijzonder aansprak...
Je gaat echter de fout in wanneer je zaken die een ander persoon nodig heeft om te kunnen overleven weg 'relativeert'... Daarmee schep je niet een tolerante (Poppersiaanse) samenleving, die mensen beschermt tegen de intolerantie van de ongevoeligen.

Wim Duzijn 03-09-2010 09:48
Het legerfilmpje dat ik heb geplaats tis weinig meer dan een grappig bedoelde reactie op de ironie die besloten ligt in het gedicht van Gerard Reve.
Dat miste KAREL trouwens heel erg: humor, idiote grappenmakerij waarmee je gevoelige mensen in staat stelt zich los te lachen uit de wereld van de morele terroristen...
Harry Mulisch had hetzelfde probleem. Die zei altijd dat hij in zijn hoofd 18 jaar was, maar bij alles wat hij deed en zei zag je in feite alleen maar een saaie, oude humorloze man die als schrijver een zeer antipuberaal monument voor zichzelf aan het bouwen was.

ghijsa 03-09-2010 12:04
Dat iemand tijdens zijn leven van gedachten veranderen kan, pleit slechts voor hem. Dat iemand tijdens zijn leven veracht wordt door anderen pleit ook voor hem, je mocht hem of je mocht hem niet, het was niet bepaald een pleaser.
De overgevoeligheid van Gerard raakt me niet, ik houd gewoon van antidogmatische duidelijkheid.
Zo is er ook helemaal niets mis met het communisme er is alleen iets mis met de uitvoering ervan, we zijn er waarschijnlijk gewoon te egocentrisch voor. Toch blijven we het proberen in coalities, clubjes en verenigingen.
Erg belangrijk is dit geleuter niet het gaat hierbij echter wel om te vraag of we er wat uit kunnen halen, al zou het maar een flintertje zijn van dat waar het in het leven om draait. Dat zou toch prachtig zijn.
Ook al was Karel russisch georiënteerd, Gurdjieff blijft natuurlijk veel interessanter.

ghijsa 03-09-2010 12:06
Mensen zonder humor zijn vaak de grappigsten in hun ongedwongen droogheid. Het is niet terzake doend maar ik haat idiote grappenmakerij, hoewel ik me er vaak zelf aan bezondig.

Wim Duzijn 03-09-2010 14:09
Jij bent nog altijd bezig op een tamelijk bazig aandoende, gelijkhebberije wijze. Niet de logica is belangrijk, maar het winnen, een spelletje dat weinig te maken heeft met de nuchter-wetenschappelijke wereld die je zegt aan te prijzen.
Alleen al die niet bijzonder diepzinnnige opmerking: "Dat iemand tijdens zijn leven van gedachten veranderen kan, pleit slechts voor hem...."
Een dooddoener in feite. Daarmee praat je ook het opportunisme goed, het met alle winden meewaaien, daar liegen waar liegen noodzakelijk is en je daar aanpassen waar aanpassing je voordeel oplevert. Het is de verheerlijking van de oneerlijklheid die door al diegenen die zich met spiritualiteit bezig houden wordt afgewezen.
Als bewonderaar van Gurdjieff moet je toch weten dat het niet gaat om aanpassing aan de heersende tijdgeest, zo van: nu is dit de mode, dus ik verander mee. Dat is weliswaar verandering, ogenschijnlijk gezien, maar wel een verandering die domweg verwijst naar primitieve aanpassingswoede - meelopen met de kudde om problemen te voorkomen.
Het gaat er binnen een rationele, op principes gebouwde wereld om inzicht te verwerven - ook als je daamee alle zich goed wanende mensen om je heen tegen de haren in moet strijken.
Dat jij het vrouwelijke woordje COMPASSIE (dat vastgebakken zit aan overgevoelige mensen) afwijst laat zien dat je keuze voor 'het communisme' flauwekul is. Of wellicht ook niet, want communisme is vanaf het begin (in zijn primitieve marxistisch-leninistische gedaante) een niet bijzonder vrouwvriendelijk systeem geweest. Dat is de reden waarom vrije geesten kozen voor de koppeling van sociale rechtvaardigheid aan geestelijke vrijheid en geestelijke bevrijding (denk aan DOMELA NIEUWENHUIS die koos voor het anarchisme, omdat naar zijn mening de individuele mens te weinig aan bod kwam binnen de wereld van het gelijkschakelende, anti-spirituele socialisme).

Wim Duzijn 03-09-2010 14:11
En wat humor betreft...
Ik ben dol op idiote grappenmakerij. Dat is nou precies wat je mist in fundamentalistische kringen, welke ideologie of welk geloof er ook wordt aangehangen. Als je binnen die wereld - gewoon, als uiting van baldadigheid - een scheet laat, dan hang je de dag er op al aan de galg... Mogelijk met de tong half uit de mond, zo van, stik de moord maar allemaal... Maar dat is galgenhumor...