De Ketterse Kathedraal


Anarchisme & de tirannie van de meerderheid

VKblog van 26 december 2010 door Wim Duzijn




When I find myself in times of trouble
Mother Mary comes to me
Speaking words of wisdom, let it be.
And in my hour of darkness
She is standing right in front of me
Speaking words of wisdom, let it be.
Let it be, let it be.


In de discussie rondom het verschijnsel 'Geert Wilders' wordt vaak op een nogal gedachteloze wijze het begrip POPULISME centraal gesteld.
Wilders, zo wordt op generaliserende wijze gesteld, is een populist en daarom horen zijn denkbeelden niet thuis in een democratische samenleving, een samenleving dus die theoretische gezien - en dat wordt er voor het gemak maar niet bij gezegd - van en voor het volk hoort te zijn.


Definities van populisme:
1. Politieke stroming die nadruk legt op een sterke en directe band tussen de leider en de grote massa van het volk.
2. Het begrip slaat op een politieke stroming waarin veel nadruk gelegd wordt op het belang van het (zuivere) volk tegenover de heersende (corrupte) elite
3. Populisme komt van het Latijnse `populus`, wat "volk" betekent. Populisten zeggen in naam van het volk te spreken.
4. Populair, d.w.z. bij veel mensen geliefd willen zijn. Politici moeten de wil van het volk zo goed mogelijk uitvoeren. De wil van het volk, dat is datgene wat populair is..


Angst voor het volk is een gegeven dat eigenlijk niet gebruikt zou mogen worden door democraten, vooral ook daarom niet, omdat zich 'democratisch' noemende volkhaters zich altijd - uit naam van 'het volk' dat ze zeggen te vertegenwoordigen - laatdunkend uitlaten over die politieke en religieuze bewegingen die de in hun ogen 'asociale eenling' met zijn individuele geweten boven de morele meerderheid plaatst.

Het (filosofisch-spirituele) anarchisme is zo een 'asociaal' genoemde beweging. Niet de chaos scheppende politieke variant van het anarchisme dus, maar die (co-operatieve of op samenwerking gerichte) stromingen die inzien dat morele principes niet berusten op oordelen van welke meerderheid dan ook.
Spirituele anarchisten stellen dat vrijheid niet zomaar van bovenaf aan mensen kan woirden opgelegd. Ze kiezen daarom voor 'het immoralisme', hetgeen niet een keuze is voor moraalloosheid, maar voor het kritisch benaderen van een moraal die juist vanwege het feit dat ze de blind-oordelende massa dient een gevaarlijke, sadistische en zelfs kwaadaardige moraal kan zijn.
Denk aan die mensen die anderen, die iets hebben gedaan wat in hun ogen niet deugt, met de meest gemene en demonische bedreigingen en verwensingen achtervolgen en zelfs een ware heksenjacht organiseren, waarmee ze aantonen dat zij oneindig veel slechter en gemener kunnen zijn dan de dader die ze achtervolgen...

In een van mijn vorige ketterse blogjes stelt Chuang Tsu het zo: "De mens die door de Hemel wordt afgewezen wordt, door de mensen bewonderd; de mens die wegens zijn eigenzinnigheid gehaat wordt door zijn medemensen. is in de Hemel een superieure geest."
Met andere woorden: houd een beetje afstand en pas op voor diegenen die blindelings op willen gaan in de groep of de massa.
"Denken in termen van groepen", merkt de schrijver W.F. Hermans op, "is een teken van onherroepelijke middelmatigheid."
Rechtvaardig oordelen, simpel gesteld, eist vermogen afstand te bewaren. Asociaal durven zijn in dienst van het recht.  

Anarchisme is dus nooit populistisch in de zin van 'je neerleggen bij het oordeel van een zich 'goed' of 'zuiver' noemende meerderheid' en het stelt zich altijd kritisch op tegenover zowel vulgair populisme (de terreur van de blind oordelende meerderheid) als zich democratisch noemend PARTIJ- of ELITE-denken.
Want dat is het bedrog waarmee zogenaamde anti-populisten je confronteren. Ze weigeren zich neer te leggen bij beslissingen van het door hen geminachte volk, maar tegelijkertijd eisen ze dat je hun elitaire PARTIJ-cultuur 'democratisch' noemt, vanuit de achterliggende (Stalinistisch-Marxistische) gedachte dat DE PARTIJ (de uitverkoren elite) 'de stem van het volk' is.

Partijdenken zou je dan ook massa- of massificatiedenken kunnen noemen, een vorm van vulgair populisme, waar het anarchisme, als coöperatieve eenlingenbeweging zich altijd met een zeker gevoel van afkeer tegen afzet.
Dat vulgaire populisme dient het volk niet, maar gebruikt het volk en probeert de massa op een zodanige wijze te conditioneren dat het als blinde kracht gebruikt kan worden tegen al diegenen die de macht van de minderheid ter discussie stellen.

Anarchisme is de vijand van elke vorm van machtsmisbruik, en daar waar het streven van elites in de samenleving erop is gericht macht te concentreren in handen van weinigen vallen de belangen van anarchisten samen met de belangen van die populisten die de vulgarisatie van het volk ongedaan willen maken: niet de fascistische variant die tegenover de elite de grote leider plaatst, maar het populisme dat wordt uitgedragen door sociaal-liberale democraten die elke vorm van vergoddelijkt - dus antihumanistisch - leiderschap afwijzen.


Tirannie van de meerderheid

Op het net trof ik, op de website van COUNTERPUNCH, een vraaggesprek aan dat journalist Ziga Vodovnik voerde met Howard Zinn ('Professor Emeritus of political science at Boston University').
Howard ZInn is niet in de eerste plaats een spirituele anarchist, zoals ik dat wel ben. Dat betekent dat hij zich in het interview opstelt als een vijand van de natiestaat, een naar mijn mening veel te eenzijdige politieke opvatting waar ik niet achter sta. Ik wijs natiestaten alleen dan af wanneer ze een gettomentaliteit gaan verdedigen, waarin het gewetensvolle IK vernietigd wordt door het gewetenloze WIJ. Uit het interview licht ik een passage waar het kleine betoogje hierboven in feite een toelichting bij is.

ZV: Democratie kan ook een vorm van tirannie zijn - de tirannie van de meerderheid. Anarchisten zetten daarom vraagtekens bij de heiligverklaring van het meerderheidsdenken, omdat de opvattingen van de meerderheid niet per definitie moreel juiste oordelen zijn.
Thoreau schreef ooit dat we altijd overeenkomstig ons eigen geweten moeten handelen, ook wanneer we daarmee in strijd handelen met die wetgeving die zijn morele waarde ontleent aan het oordeel van de meerderheid. Bent u het daar mee eens?

HZ: Jazeker. Rousseau stelde het zo: Als ik deel uitmaak van een groep van 100 mensen, hebben de 99 anderen dan het recht mij ter dood te veroordelen, alleen maar omdat zij de meerderheid vormen?
Nee, meerderheden kunnen ongelijk hebben, ze kunnen en mogen de rechten van minderheden vertrappen, ook wanneer de minderheid de rede aan haar zijde heeft. Waar meerderheden regeren kan slavermij bestaan.
80 procent van de bevolking heerste in Amerika ooit over een minderheid van 20 procent die domweg een slavenbestaan moest leiden. Wanneer we de democratie heilig verklaren kunnen we daar geen bezwaar tegen maken. Het is 'goed' als de meerderheid er voor is.
Daarom moet democratie meer zijn dan het gehoorzamen van de meerderheid.
De rechten van minderheden dienen beschermd te worden. En we zullen moeten inzien dat de meerderheid - vooral in landen waar zij gemanipuleerd wordt door oneerlijke media - blindelings het kwaad kan verdedigen.
Daarom zeg ik, ja, mensen moeten als gewetensvolle enkelingen handelen en niet blindelings het oordeel van de meerderheid volgen.


Reacties

Rolf van der Marck 26-12-2010 15:12
Met het bovenstaande kan ik het helemaal eens zijn!

Htraerehtom 26-12-2010 16:33
ik stel voor via kunst en artisticiteit - in het bijzonder dance en film - mensen een verdere ontwikkeling, ontplooiing mee te geven, zodat ze bewuster worden van zichzelf en alles om hen heen - hoe alles in alles in elkaar zit.

Joke Mizée 26-12-2010 17:01
Natuurlijk is populisme geenszins in tegenspraak met democratie, maar juist een van de grote inherente gevaren ervan. Maar wat vind je van dit artikel van JAN BLOMMAERT Het stelt ook het populisme centraal, maar zonder de bezwaarlijke redenering waar jij op doelt.

Wim Duzijn 27-12-2010 10:27
Het artikel van BLOMMAERT waar jij naar verwijst (inmiddels door hem verwijderd) vind ik echt onleesbaar JOKE. Een beetje megalomaan. Teveel willen zeggen zonder de lezer een paar duidelijke uitgangspunten (of ijkpunten) te geven.
Dat is nou precies wat populisten in elites veroordelen. Dat ze zichzelf te groot en te belangrijk willen maken. Over het volk praten zonder dat je ook maar iets gemeenschappelijk hebt met dat 'gewone' volk...

Alles wat ik als anarchist (iemand die niet het volk maar de onafhankelijke mens centraal stelt) hier wil zeggen is dat democratie niet per definitie 'vrijheid van het individu' betekent.
Alle zaken die massificatie (met de daarbij behorende geestelijke gelijkschakelling) in de hand werken (en fascisme is een van de bewegingen die het individu onbelangrijk verklaren) deugen niet, omdat ze individuele gewetensvorming ofwel onderdrukken ofwel op zo een wijze manipuileren dat de individuele mens als zodanig een willoos gehoorzamend object wordt, een wezen dat blindelings reageert wanneer een ander in strijd handelt met de groepscode. In een echte vrije samenleving, merkt Kierkegaard in een van zijn geschriften op, kan elk mens enkeling zijn.

Zo is GEERT WILDERS geen fascist waar hij als seculiere liberaal het individu verdedigt. Zijn aanvallen op de Islam zijn juist gericht op bevrijding van het individu. Gooi de Koran maar weg en ga in een liberale wereld je eigen leven - zonder Koran - leiden. Daar valt weinig tegen in te brengen.
Het probleem is dat hij op een zeer inconsequente wijze als liberaal een antiliberale ideologie verdedigt - het zionisme - en op grond daarvan antiliberale uitspraken gaat doen.
Hij is dus daar een fascist waar hij optreedt als zionist. Omdat zionisme op een zeer elitaire wijze het individu ondergeschikt maakt aan groepsvorming: de joden, de joodse staat, de joodse geest, de joodse ziel, het joodse volk..., heilig verklaarde monstruositeiten in de ogen van het vrije individu, een persoon die alleen maar een simpele, doodgewone HUMANIST wil zijn.
Als Geert consequent zou zijn dan zou hij ook joden oproepen hun bijbel - de joodse bijbel dus - weg te gooien. Streep alles wat exclusief joods en gericht is op het bestraffen van niet-joden door. Hef alle bijbelscholen in Israel die gericht zijn op indoctrinatie en vervalsing van de werkelijkheid op en maak van Israel een gewone seculiere staat, waarin mensen elkaar niet lastig vallen met zinloos vals moralistisch gezeur...
"Leef en laat leven", dat zou de liberale boodschap van die seculier geworden mensenstaat dan moeten zijn.
Zelf heeft hij gebroken met zijn Roomse verleden, heeft de toevoeging RK laten verwijderen uit het bevolkingsregister, en noemt zich nu AGNOST (iemand die verabsoluteerde religieuze waarheden afwijst). Dat is een daad die antifascistisch is. Dus waarom zouden joden geen antifascistische daad mogen stellen?

Joke Mizée 27-12-2010 21:52
De clou (bij Blommaert) was dat populisme wel degelijk op volksmennerij neerkomt - en dus haaks staat op de vrije gedachte.<
Het is niet alleen zijn zionisme, Geert Wilders is nationalist in hart en nieren. Waarvoor moet er anders een Leitkultur komen, die nota bene joods-christelijk is?
'Individualisme' is gewoon het bekende sausje van de neoliberalen. En wat is het trouwens voor maatschappij die individualisme, emancipatie in een bepaalde richting, voorschrijft?
Bovendien is dit individualisme een verklaard tegenstander van het gelijkheidsbeginsel, de 'vrijheid van' die de 'vrijheid om' zo vaak in de weg staat..
In Wilders kan ik geen bevrijder zien. Hoe kun je iemand, die in alle opzichten über-autoritair is, zien als een bevrijder van religieuze dwang – alsof seculiere (maar in feite joods-christelijke) dwang minder erg is.

Toevoeging 2021: Op de website van Jan Blommaert ('links en kritisch') trof ik een artikel aan uit het jaar 2012, getiteld Wilders en Waarden

Wim Duzijn 28-12-2010 10:17
Ik zie het allemaal niet zo dramatisch JOKE. Met GEERT WILDERS valt best te praten. Hij stelt in interviews heel duidelijk dat hij van mensen verlangt dat ze onze grondwettelijke vrijheden verdedigen, en dat ze nooit hun eigen (religieuze wetten) boven de weten van het land waarin ze wonen mogen plaatsen.
Alleen waar het 'de joodse staat' betreft heeft hij een betonnen plaat voor het hoofd.
De Sharia veroordeelt hij, maar de Joodse Wet, die de totstandkoming van een seculiere Israelische constitutie verbiedt laat hij met rust.
Hij staat daarin niet alleen. De paar mensen die durven te zeggen dat de joodse staat maar beter opgeheven kan worden zijn te tellen op de vingers van een hand. Nog altijd zijn er mensen werkzaam die het begrip 'jood' een welhaast goddelijke status willen meegeven - hetgeen de ontkenning is van alle liberale vrijheidswaarden die de verlichting ons volgens Geert Wilders gegeven heeft.

Dit zegt het PVV-programma: " Wij kiezen voor rechten van vrouwen en homo’s en voor de traditionele joods-christelijke en humanistische waarden die Nederland het succes hebben gegeven dat het nu heeft."

Rechten van vrouwen en homo's verdedigen is een antiautoritair gebeuren. Alle orthodoxe bewegingen kijken neer op vrouwen en homo's. OK dus.
Humanisme verdedigen is ook geen probleem. Tradtionele joods-christelijke waarden verdedigen wordt wat moeilijker.
Welke waarden bedoelt hij? TRADITIE verdedigen en opkomen voor WAARDEN zijn vaak aan elkaar tegengestelde zaken, juist ook omdat religieuze traditie veelal haaks staat op liberaal verlichtingsdenken...
Vandaar dat ik in deze blogjes een KETTERSE wereld verdedig: kiezen voor woorden en symbolen die naar universele waarden verwijzen, en tegelijkertijd er op wijzen dat onzinnige (groepsgebonden) tradities overboord gegooid moeten worden.
Wilders noemt alleen 'het hoofddoekje' - maar als hij eerlijk is zal hij toe moeten geven dat de joods-christelijke traditie die hij verdedigt ook veel WAARDELOZE zaken omvat - hij is niet voor niets uit de Roomse kerk gestapt...
Waarom dan niet aan joden vragen: schrap het woordje 'jood' uit je woordenboek en noem je, net zoals ik dat doe, AGNOST..

Joke Mizée 28-12-2010 22:13
Zowel de PVV als de VVD willen de zgn. joods-christelijke signatuur van onze cultuur vastleggen in de grondwet, zo staat in hun programma. Ik weet niet wat de uitwerking is maar ben daar zeer allergisch voor, het raakt aan volkssoevereiniteit en superioriteitsdenken.
Beiden willen daarnaast artikel 1 op de schop gooien. In die zin moet zo'n zinnetje over vrouwen en homo's ook gelezen worden: "daar bedoelden we jullie niet mee hoor, we hadden de moslims in gedachten".
Volgens de VVD moet discriminatie kunnen i.h.k.v. de vrijheid van meningsuiting, maar dan weer niet als je vrouw, homo of jood bent 'want dat is aangeboren'. Wat ze nou willen is dus niet duidelijk maar in elk geval een hiërarchie wat minderheden betreft.

"Ik schaam me niet, dat ik achter Israël sta, maar ik ben er trots op. Ik ben Israël dankbaar. Ik zal Israël altijd verdedigen. Uw land is de wieg van de westerse beschaving. Wij noemen haar niet zonder reden de joods-christelijke beschaving." Geert Wilders, 5-12-2010
Wim Duzijn 29-12-2010 09:44
Een volstrekt irrationele daad zoiets vaags als ' de joods-christelijke traditie' opnemen in de grondwet, waarvan de essentie is dat ze in dienst staat van de rechten van elke staatsburger.
Zoiets is alleen mogelijk in een staat waarin religieuze leiders MACHT zoeken, een theocratische staat dus, waarin de staat bepaalt wie of wat God is. De zionistische staat bijvoorbeeld, of de Islamitische staat van Iran.
Ik denk niet dat je als liberaal op legale wijze de seculiere staat aan kunt vallen vanuit een religieus-Messianistisch machtsverlangen.
Het principe van 'scheiding der machten' kent het aan de staat gebonden Messianisme niet. De politieke Messias is een Vergoddelijkte Wereldse Leider die alle machten in zichzelf wil verenigen. De inval in Irak was zo een Messianistische daad. De absoluut goede Goddelijke leiders in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk (Bush & Blair) wilden 'het absolute kwaad' vernietigen.
Twijfelen was er niet bij. Ook Geert Wilders met zijn zogenaamde agnostische levensvisie sprak geen woorden van twijfel uit.

Als agnost kun je natuurlijk wel een KETTERSE (anarchistische of niet aan de staat gebonden) Messias verdedigen. Dat laat het verhaal hierboven zien. De keuze voor GEZAG is een seculiere daad die je ook christelijk kunt noemen (kiezen voor 'de Vader', waar Jezus naar verwijst).
Christen zijn is in dat geval ANTI-KERK of anti-clericaal zijn, je afzetten tegen zaken die horen bij het oude testament en niet bij de rebelse Jezusfiguur, die juist aan het kruis werd genageld omdat hij anti-clericaal en anti-nationalistisch was.