De Ketterse Kathedraal


Leven in waarheid
De post-moderne God van Vaclav Havel

VKblog van zondag 10 oktober 2010 door Wim Duzijn


"Het post-totalitaire systeem leeft bij de gratie van de leugen. Mensen hoeven in de leugen niet te geloven, ze hoeven alleen maar te accepteren dat ze erin leven, want daarmee bevestigen ze het systeem, maken ze en zijn ze het systeem. De leugen kan het systeem alleen in stand houden als er geen confrontatie met de waarheid geschiedt." Vaclaw Havel


Vaclav Havel behoort tot de groep van door 'het Westen' bewonderde dissidenten: mensen die we zeggen te bewonderen maar die we alleen maar serieus willen nemen wanneer ze bruikbaar zijn, wanneer ze in dienst kunnen worden gesteld van een moraal waarin wij altijd de goeden zijn.
Westerse dissidenten - mensen die we niet kunnen gebruiken, omdat ze onze 'goedheid' in twijfel trekken - worden al snel doodgezwegen of weggejaagd.

Volkskrantmedewerkster Hella Rottenberg tekende jaren geleden in de Volkskrant een portret van de Tjechische schrijver Vaclaw Havel.
Havel belichaamt de macht der machtelozen, stelt ze, en ze wijst er in haar artikel op dat Havel, een nerveuze en schuchtere man, tegen wil en dank politicus is geworden, een partijloze politicus wel te verstaan, die uit mededogen en medegevoel richting wil geven aan een vernieuwingsbeweging die af moet rekenen met versleten dogma's en de holle retoriek van een totalitaire beweging.

Het belangrijkste kenmerk van Havel schijnt zijn liefde voor de waarheid te zijn.
Havel plaatst - ik citeer uit het artikel van Hella Rottenberg - tegenover de leugen de waarheid, tegenover de anonimiteit de persoonlijke verantwoordelijkheid, tegenover abstracte idealen concrete hulp en tegenover technocratische vervreemding kleinschaligheid en menselijke betrokkenheid.
Zijn kritiek richt zich niet alleen op het communistische systeem. Nee, hij wijst er op dat het totalitarisme eigenlijk niets anders is dan het geheime, verborgen gehouden gezicht van het Westen: Het post-totalitaire Oost-Europa is de lachspiegel van het technocratische en gebureaucratiseerde Westen.
Het gevaar voor totalitaire regimes zal pas verdwijnen wanneer de wortel van het kwaad is uitgeroeid. En die wortel is volgens hem de moderne, eendimensionale, gedepersonaliseerde technocratie.

Waaraan ik de conclusie verbind dat Vaclav Havel een New Age denker kan wordeen genoemd, omdat New Age - net als Havel dat doet of wilde doen - de strijdt aanbindt met aan de ene kant eenzijdig techocratisch denken, dat elke vorm van mystiek (Havel spreekt over transcendentie of zelfoverstijging) onmogelijk maakt, en aan de andere kant het ouderwetse, tribalistische denken van geloofsgemeenschappen die domweg weigeren in te zien dat in een moderne technologisch hoog ontwikkelde wereld religie niet langer het geloof van een kleine, bekrompen (vals-moralistische) dorpsgemeenschap kan en mag zijn.


Václav Havel is geboren op 5 October 1936, rond 3 uur in de middag. Zon in Weegschaal, Maan in Tweelingen, Ascendant in het spirituele teken Vis.


Vaclaw Havel 1994:
De behoefte aan transcendentie
in de postmoderne wereld

In onze postmoderne wereld worden culturele conflicten steeds gevaarlijker.
Er is een nieuw model van coëxistentie nodig, gebaseerd op het transcenderen of overstijgen van de mens.
De duizelingwekkende ontwikkeling van de wetenschap, met haar onvoorwaardelijk vertrouwen in objectieve realiteit en haar volledige afhankelijkheid van algemene en rationeel kenbare wetten, leidde tot de geboorte van de moderne technologische beschaving.
Het is de eerste beschaving in de geschiedenis van het menselijk ras die de hele wereld omvat en alle menselijke samenlevingen samenbrengt en daarmee verwijst naar het bestaan van een gemeenschappelijke wereldwijde bestemming...
Tegelijkertijd echter lijkt de relatie met de wereldgemeenschap die de moderne wetenschap heeft bevorderd en gevormd, haar potentieel te hebben uitgeput.
De wetenschap slaagt er niet in om verbinding te maken met de meest intrinsieke aard van de werkelijkheid en met gewone, alledaagse menselijke ervaringen.
Ze is nu meer een bron van desintegratie en twijfel dan een bron van integratie en betekenis.
Er is als het ware een toestand van schizofrenie ontstaan, waarin de mens als waarnemer volledig vervreemd is geraakt van zichzelf als denkend en voelend menselijk wezen.
Tegenwoordig bevinden we ons in een paradoxale situatie. We genieten van alle verworvenheden van de moderne beschaving die ons fysieke bestaan ​​ op deze aarde gemakkelijker hebben gemaakt. Maar toch weten we niet precies wat te doen met onszelf, waar we met onze spirituele vragen en problemen terecht kunnen.
De wereld van onze ervaringen lijkt chaotisch en verwarrend. Er blijken geen integrerende krachten te zijn, een verenigende betekenisgeving ontbreekt, er is geen algemene waarheid en geen innerlijk begrip van wat er gebeurt inde wereld om ons heen.
Deze chaotische situatie heeft zijn sociale en politieke gevolgen. De wereldwijde moderne beschaving waartoe we allemaal behoren, confronteert ons met immens grote uitdagingen, waar we vaak ​​hulpeloos tegenover staan omdat de wetenschap in feite alleen maar de oppervlakte van ons leven heeft geglobaliseerd. Ons innerlijk echter blijft een eigen, vaak zeer beperkt leven leiden.
En hoe minder antwoorden het tijdperk van rationele kennis op menselijke basisvragen geeft, hoe vaster mensen, achter de rug van de moderne wetenschapper om zou je kunnen zeggen, zich vast klampen aan de oude zekerheden van de eigen groep (de stam, het eigen volk, het eigen geloof).
Culturele conflicten nemen toe en zijn begrijpelijkerwijs gevaarlijker vandaag dan op enig ander moment in de geschiedenis.
Gewapend met supermoderne wapens, gevolgd door televisiecamera's voeren de leden van verschillende tribale gemeenschappen oorlog met elkaar.
Overdag werken we met statistieken, 's avonds raadplegen we astrologen en maken we onszelf bang met thrillers over vampiers.
De afgrond tussen rationaliteit en het spirituele, het externe en het interne, het zakelijke doel en het subjectieve, het technische en het morele, het universele en het uniek, wordt voortdurend dieper.
De kunstmatige wereldorde van de afgelopen decennia is ingestort, en een nieuwe, meer rechtvaardige orde is nog niet naar voren gekomen.
De centrale politieke taak [..] is het creëren van een nieuw model van coëxistentie tussen de verschillende culturen, volkeren, rassen en religieuze sferen binnen een enkele onderling verbonden beschaving...

Om die orde mogelijk te maken zal het idee van mensenrechten en vrijheden een integraal onderdeel van een die wereldorde moeten zijn.
Toch denk ik dat het op een andere manier moet gebeuren dan tot dusver het geval was. We mogen niet de taal gebruiken van een vertrekkend tijdperk, en het vrijheidsverlangen moet niet alleen maar wat schuim zijn op het verdwijnende water van een irrationele vorm van religieus geloof die alleen maar een puur wetenschappelijke relatie van de mens met de wereld in stand houdt.

Ik wil twee voorbeelden geven:
1. Het antropisch kosmologisch principe.

De auteurs en aanhangers ervan wijzen er op dat uit de talloze mogelijke evolutieverlopen het universum koos voor een weg die het mogelijk maakte dat leven kon ontstaan. Het antropische kosmologische principe geeft ons het idee dat we niet toevallig hier aanwezig zijn. Op mysterieuze wijze zijn we verbonden met het hele universum, wij worden erin weerspiegeld, zoals de hele evolutie van het universum zich weerspiegelt in ons...
Het universum is een unieke gebeurtenis en een uniek verhaal, en tot dusver zijn wij de unieke uitkomst van dat verhaal.
Met de formulering van dit principe staat de wetenschap op de grens tussen formule en verhaal, tussen wetenschap en mythe. De mens herwint zijn verloren integriteit, door hem te verankeren in een kosmos, die .voor ons gekozen heeft. (Zie info op geestkunde net)

2. Het tweede voorbeeld is de Gaia-hypothese.

Deze theorie stelt dat de organische en anorganische delen van de aarde een enkel systeem vormen, een soort mega-organisme, een levende planeet, die Gaia wordt genoemd, een verwijzing naar een oude godin die herkenbaar is als het archetype van de Aardse moeder in alle grote wereldreligies.
Volgens de Gaia-hypothese maken we deel uit van een groter geheel. Als wij de aardse moeder in gevaar brengen, zal ze ons in de steek laten, in het belang van een hogere waarde..: het leven zelf.


Muammar Gaddafi: Earth is your mother

Truly, the earth is your mother; she gave birth to you from her insides. She is the one who nursed you and fed you.
Do not be disobedient to your mother -- and do not shear her hair, cut off her limbs, rip her flesh, or wound her body. You must only trim her nails, make her body clean of dirt or filth. Give her medicine to cure any disease. Do not place great weights above her breast, weights of mud or stone above her ribs.
Respect her, and remember that if you are too harsh with her, you will not find another. Sweep the accumulated iron, mud, and stone from her back. Relieve her of the burdens that others have placed on her unfairly. Revere the cradle in which you grew up, the lap in which you lay.
Do not destroy your final resting-place, your place of refuge, or you are the losers and you shall truly regret it.. (Uit: The Green Book)

Zowel het antropisch-kosmisch principe als de Gaia-hypothese herinneren ons, in moderne taal uitgedrukt, aan wat we lang hebben gedacht, aan een waarheid die we in onze vergeten mythen hebben geprojecteerd en die misschien altijd al in archetypische vorm in ons bewustzijn sluimerend aanwezig is geweest. Het is het bewustzijn dat we verankerd zijn in de aarde en het universum, het besef dat we hier niet alleen zijn, noch voor onszelf alleen, maar dat we een integraal onderdeel zijn van een hogere, mysterieuze wereld waar we respect voor dienen te hebben.
Dit bewustzijn is in alle religies aanwezig. Alle culturen verwijzen er naar in de de meest uiteenlopende vormen. Alleen iemand die zich onderwerpt aan het gezag van een universele orde en die waarde hecht aan het recht om er deel van uit te maken en er een deelnemer aan te zijn, kan zichzelf en zijn buren echt waarderen en zo hun rechten respecteren.

Hieruit volgt logischerwijs dat in de multiculturele wereld van vandaag een betrouwbaar pad naar vreedzaam samenleven en creatieve cooperatie geworteld dient ter zijn in zelftranscendentie of overstijging van ons kleine beperkte ik:
Transcendentie als een handreiking naar degenen die dicht bij ons staan, maar ook naar buitenlanders, oog hebben voor de grote, universele menselijke gemeenschap, voor alle levende wezens, voor de natuur, en voor het universum of de kosmos waar we allemaal deel van uitmaken.
In de Onafhankelijkheidsverklaring staat dat de Schepper de mens het recht op vrijheid geschonken heeft.
Het lijkt erop dat de mens die vrijheid alleen kan realiseren wanneer hij niet vergeet dat er een werkelijkheid bestaat die groter en hoger is dan de rationele, blind makende moderne mens...

De toespraak van Vaclav Havel werd gehouden in de Independence Hall in Philadelphia, op 4 juli 1994.


Vangelis - conquest of paradise

Come - open your heart, Reach for the stars,
Believe your own power
Now, here in this place, Here on this earth,
This is the hour
It's just a place we call paradise,
Each of us has his own
It has no name, no, it has no price
It's just a place we call home


Reactie van bw 10-10-2010
Meneer Duzijn, Goed Verhaal! Haalt echter wel mijn woede weer naar boven over die, met excuses, verwende trut van een Rottenberg, die het nodig vond te wijzen op het nerveuze en onzekere gedrag van Havel... De Tsjechen hebben maar geluk gehad dat hij voor het presidentschap koos, met zijn broze gezondheid.
Nu ga ik wellicht iets heel geks zeggen: ik kan Vaclav Havel niet meer loskoppelen van Milan Kundera. Dat is gek he, zo verschillend als die twee zijn. Kundera heeft me mijn belangrijkste seksuele levensles geleerd, die ik hier niet ga noemen, maar die ook u kent als u hem gelezen hebt. Samen hebben ze dat heerlijke land uit de put gehaald, ieder op eigen wijze.

Uit een gesprek met Milan Kundera
De Revisor, jaargang 11, 1984

- Vraag van Ian McEwan: Bent u sinds u in het Westen woont gerecruteerd voor de Koude Oorlog? Zijn mensen geneigd u of uw werk aan te wenden voor hun eigen politieke doeleinden?
- Antwoord Kundera: Eerlijk gezegd heb ik daar nooit iets van gemerkt. Maar wat ik wel gemerkt heb, met name toen ik hier nog maar pas was, was dat mijn werk op een simplistische en politieke manier geïnterpreteerd werd. Ik had het gevoel dat mensen mijn werk lazen als een politiek document; iedereen, of ze nu rechts of links waren.
Ik was kwaad, voelde me beledigd. Ik geloof niet dat er enige doelbewuste opzet was om mij te manipuleren, mij in te lijven bij de Koude Oorlog. Maar ik denk wel de dat moderne samenleving journalistiek denken bevordert. Dat domineert.
Journalistiek denken is snel denken. Het biedt geen ruimte voor werkelijke gedachten en de visie op de wereld is uiteraard erg gesimplificeerd.
Als je uit Praag of Warschau komt word je door het journalistieke anti-denken automatisch geklasseerd als politiek schrijver. Je werk wordt niet door literaire critici maar door journalisten geïnterpreteerd. In dat opzicht heb ik in het begin wel degelijk geleden onder hun interpretaties en moest ik mij daartegen teweer stellen...