Pieter Hilhorst: "Zeg maar ja tegen het fatsoen"
Commentaar WD 2004
Na het verdedigen van het fatsoen moet nu gekozen worden voor de aanval op 'de provincialen' die het Westen bedreigen. Dat schijnt zo'n beetje de boodschap te zijn, die Pieter Hilhorst me als lezer van de Volkskrant wil brengen (VK 27/7/04)...
Hilhorst is links en dat links (pvda) heeft - waarom weet ik niet - de Israëlische filosoof Avishai Margalit tot partijgoeroe uitgeroepen.
Margalit is een overtuigde zionist. Dat betekent dat hij (heel simplistisch gesteld) boeken schrijft voor zionisten, hetgeen betekent dat ze nooit een aanval zullen zijn op het zionisme .
De eigen groep (de zionisten) wordt nooit bestudeerd, want zionisme (subject) is goed (wordt westers genoemd), zodat antizionisme (object) per definitie slecht (in dit geval: provinciaals) is.
Het woord 'zionisme' komt in het artikel van Pieter Hilhorst niet voor. Dat mag best merkwaardig genoemd worden, omdat de staat Israël en zijn inwoners (waartoe Margalit behoort) onmogelijk los kan worden gezien van de grondvester van die staat: de zionist Herzl, die merkwaardige, schizofrene intellectueel die van joodse wereldburgers (de diaspora is in feite de ontkenning van de provincie) joodse nationalisten (lees: provincialen of gettobewoners) heeft gemaakt.
In het kritiekloze (en daarom volkomen ongevaarlijke) commentaar dat Pieter Hilhorst wijdt aan het boek 'Het Westen gezien door de ogen van zijn vijanden' worden de beperkte inzichten van Margalit klakkeloos overgenomen en dat is een vervelende zaak, omdat Margalit op een uiterst chaotische wijze de meest bonte verzameling begrippen door elkaar hutselt, om vervolgens die chaotische brij als 'wetenschappelijk-filosofische analyse' te presenteren aan de lezers.
Je daar druk over maken doet niemand. De Westerse, beter gezegd: Hollandse of Amerikaanse, lezer is geen tegendraadse lezer, maar een gemakzuchtige, geïndoctrineerde lezer, die het feit accepteert dat een man die zich 'zionist' noemt de chaos boven de orde mag plaatsen.
Daarom is het eigenlijk een volmaakt zinloze zaak om te proberen een intelligent antwoord te formuleren op de duur klinkende humbug die Hilhorst ons via zijn bespreking van een irrationele chaoticus aanbiedt.
Margalit is geen rationele, naar objectiviteit strevende oordelaar. De man is zionist, partijman, zoals de jaren zestigers tijdens de grote marxistische bezettingsjaren partijdige 'moralisten' waren, en elk weldenkend mens weet dat een aan de ideologie gebonden moralist je nooit 'de waarheid' zal vertellen, maar altijd 'zijn waarheid', een waarheid die in dienst staat van de macht, omdat ideologisch denken nu eenmaal machtsdenken is.
Zodra je iets beweert waar de machthebbers het niet mee eens zijn wordt je weggewerkt, doodgezwegen, of op een zijspoor gezet, en dat is nu precies de reden waarom intelligente, tegendraadse buitenbeentjes alleen op internet te vinden zijn en zelden aangetroffen zullen worden in de fatsoenlijke dagbladen die zichzelf 'kwaliteitskrant' noemen, een typering die doodgewone lariekoek is, omdat die zogenaamde kwaliteitskranten doodgewone kapitalistische producten zijn in handen van kapitalistische managers die alle kwaliteitsprincipes van de zogenaamde kwaliteitskranten via hun primitieve vrije markt filosofie , die toch echt op kwaliteitsloos geld gebouwd is!, belachelijk maken.
Nu zal ik me daar als anarchist die maling heeft aan 'kleinburgerlijke kwaliteit' niet druk over maken, maar ik verbaas me erover dat al diegenen die hoofdschuddend het gebrek aan kwaliteit ( fatsoen ) in anderen veroordelen zich er niet over opwinden.
Pieter Hilhorst begint zijn artikel over het tegen het Westen gerichte provincialisme (mensen die het bestaansrecht van de zionistische staat Israël ontkennen) met de mededeling dat de Russische schrijver Fjodor Dostojewski de favoriete auteur is van een van de meest gevaarlijke terroristen die het Midden-Oosten momenteel kent: Abu Al Zarqawi...
Nou, daar heb je de toon wel heel dik en vet en ronduit misleidend mee gezet. Want voor de irrationele linkse lezer van de Volkskrant, de lezer die via een steeds meer op de Telegraaf lijkend kapitalistenblad linkse waarden in zich op wil nemen (waarden die dus doodgewoon rechts zijn, omdat geld verdienen en zelfverrijking van en voor kapitalistische managers de motor van het linkse bedrijf vormen), is daarmee onomstotelijk aangetoond dat Dostojewski een rare, obscure figuur is, waar je als linkse 'kosmopoliet' maar beter niet mee om kunt gaan.
Zoiets dient een columnist zich te realiseren wanneer hij een artikel schrijft dat een 'filosofisch' kleurtje pretendeert te bezitten, en juist omdat een dergelijk kritisch besef afwezig is, daarom is voor mij het hele betoog van Hilhorst via die insinuerende mededeling volmaakt zinloos en inhoudsloos geworden, vooral ook omdat hij er deze zin aan toevoegt: Volgens Buruma en Margalit zijn in de kritiek op het Westen vaste thema's te herkennen. En dan maakt het niet uit of de haat is geboren in huppeldepup of bla bla bla bla...
Wanneer Hilhorst eerlijk was geweest (misschien is hij wel eerlijk, maar begrijpt hij zijn eigen subjectieve redeneertrant niet) dan zou hij heel duidelijk hebben aangegeven dat Margalit een zionist is die probeert het verzet van moslims tegen de zionistische machtspolitiek in het Midden-Oosten in een kwaad daglicht ('alles is volgens hem blinde haat') te plaatsen.
Want het is natuurlijk wel leuk om een analyse te geven van anti-Westers provincialisme, waarbij je islamitisch provincialisme koppelt aan zowel Russische mystiek (Dostojewski) als aan Amerikaans religieus conservatisme (Bush & Ashcroft), zaken die volmaakt tegengesteld aan elkaar zijn, het feit blijft bestaan dat de grootste provincie aller tijden, de joodse staat Israël' (enigszins te vergelijken met de Mormonenstaat Utah - de Amerikaanse versie van het beloofde land ), binnen het geheel aan zogenaamd filosofische bespiegelingen niet aan bod komt, terwijl het toch echt zo is dat het protest van moslims niet los kan worden gezien van de verontwaardiging over het staat geworden onrecht dat Israël in hun ogen is.
Juist het feit dat de ministaat Israël als militaristische aan Amerika gekoppelde) grootmacht nooit de (religieus-filosofische) pretentie heeft waar gemaakt dat het een op verlichting van de geest gerichte staat wilde zijn heeft ertoe geleid dat moslims als reactie op de ijzeren muur filosofie van de liberaal Jabotinski een gestaald antwoord hebben geplaatst: actie is reactie, hetgeen natuurlijk heel goed te begrijpen valt, want wie op een wilde wijze een steen in het water werpt zal niet kwaad kunnen worden wanneer het water hem in flinke, forse stralen om de oren spat.
Filosoferen wordt een kinderachtige en ronduit infantiele bezigheid wanneer je de zaken niet bij de naam wilt noemen. Filosofie onderscheidt zich in dit opzicht van borreltafelpraat dat het probeert elk irrationeel vooroordeel (oordeel dat je wordt opgedrongen) terzijde te schuiven, hetgeen betekent dat een filosoof alleen maar een filosoof kan zijn wanneer hij doelbewust het risico accepteert hij door bevooroordeelde mensen in de marge van de samenleving wordt geplaatst.
Weiger je plaatst te nemen in de marge, dan heb je aangetoond dat je een ijdeltuit bent die in de eerste plaats de waardering van het grote publiek zoekt - en daarmee ben je misschien een geslaagde (lees: academische) filosoof, maar als zoeker naar waarheid en objectiviteit ben je op een grandioze wijze gezakt.
Margalit is een academische gelukzoeker, en daarmee een mislukkeling, een nul. En dat komt omdat hij weigert in marginale filosofen (Dostojewski) gelijken te zien. Hij hanteert als axiomatisch uitgangspunt de dogmatische stelling dat moslimfundamentalisten de vijanden van 'het Westen' zijn, een stelling die in een recent interview met Osama bin Laden weersproken wordt, waar hij stelt dat 'we rustig zijn wanneer we met rust gelaten worden', een mededeling die natuurlijk niet past in het filosofische straatje van Margalit, die de uiterst opdringerige joodse staat Israël niet binnen de typering wil plaatsen die hij wel toekent aan de moslimfundamentalisten: provincialisme.
Ik vind het daarom allemaal zo vals en oneerlijk, omdat ik van de schrijver Dostojewski houd. Dostojewsi is voor mij als anarchistisch schrijver oneindig belangrijker dan de joodse staat Israël' of 'de Mormonenstaat Utah'. En wie derhalve Dostojewski in de hoek van het provincialisme gaat zitten schuiven, alleen maar omdat hij niet in staat is moslims (die ook de ouderwets-provinciaalse God van Abraham, Mozes en Izaäk aanbidden) als religieus-joodse filosoof tegemoet te treden, die kan rekenen op een felle veroordeling van mijn kant.
Dostojewski is bij uitstek de filosoof van de marge, de man die al die oorden bezoekt die nooit bezocht zullen worden door de fatsoenlijke, conformistische kleinburger, die altijd de wereld opdeelt in fatsoenlijke mensen en onfatsoenlijke mensen.
Wie de beginregels leest van de kleine roman 'Bericht uit het ondergrondse': 'Ik ben een ziek mens.. Ik ben een kwaadaardig mens.. Ik ben een afstotelijk mens... Mijn kamer is een vuil miserabel hok in een uithoek van een stad' die weet dat je hier tegenover een schrijver staat die niet bij de fatsoenlijken behoort, een man die erkent dat hij in wezen net zo onfatsoenlijk is als al die verworpenen die door de fatsoenlijken van deze wereld jaar in jaar uit worden uitgekotst.
Uit een bespreking van Loek Zonneveld die gewijd is aan Russische literatuur licht ik de volgende passage:
"De solistische zelf-analyticus uit 'Aantekeningen uit het ondergrondse' wil geen massamens ala 2 x 2 = 4 worden. In het schrikbeeld van een collectieve samenleving van intens gelukkige wereldverbeteraars-zonder-wereld wenst hij niet te leven. Hij denkt volgens een adagium dat later, veel later n Dostojewski werd verwoord als 'wie wil dat de wereld blijft zoals ze is, wil niet dat ze blijft'. (Loek Zonneveld website)
Uit dat kleine citaat spreekt heel duidelijk de opvatting dat Dostojewski de eenling tegenover de massa plaatst, hetgeen impliceert dat een omschrijving van het begrip provincialisme gebaseerd zal moeten zijn op dat filosofische uitgangspunt.
Margalit hanteert in zijn boek vier criteria: afkeer van de stad (afkeer van kosmopolitisme), afkeer van (Westers) rationalisme, afkeer van de alleen in geld en rustige gezapigheid geïnteresseerde liberale middenklasse (bourgeoisie) en afkeer van de ongelovige.
Met de schrijver Dostojewski hebben die criteria weinig te maken. Dostojewski was op een uiterst rationele wijze rationeel, zo rechtlijnig en consequent dat hij doorstootte naar een wereld waarin de rationele eenling gedwongen wordt irrationeel te zijn, in die zin, dat hij begrijpt dat de wetten van de algemeenheid zinloos zijn wanneer zijn eigen persoonlijke levensgeluk in het geding is (2 * 2 = 5).
Ratio en religieus bewustzijn gaan bij Dostojewski in elkaar over en daarmee moet hij tot de mystici gerekend worden; mensen die tegenover het gereduceerde mensbeeld van de aangepaste, fatsoenlijke kleinburger de volledigheid van de totale menservaring plaatsen.
De term provincialisme aan dat mystieke wereldbeeld toekennen is vals. En toch zie je dat in ons kleine fatsoenlijke landje voortdurend mystiek (bedoeld of onbedoeld) in de negatieve hoek wordt geplaatst, vooral door mensen die zichzelf 'links' noemen en op grond van dat aan zichzelf toegekende etiket denken dat ze rationeel en kosmopolitisch zijn.
Simplisme echter is de dood van de filosofie en juist daarom zou je academische (en linkse) filosofen moeten verbieden boeken te schrijven over zaken die hun beperkte academische visie te boven gaan.
Wie wil weten wat schizofrenie is zal schizofreen moeten worden. Maar omdat geen enkele psychiater gek wil worden, daarom zal hij als zogenaamd rationele wetenschapper altijd als een stijve onwetende hark tegenover zijn patiënten zitten, weerzinwekkend arrogant natuurlijk, en met een hoofd dat is volgepropt met waanwijsheden die allemaal mogen worden afgevuurd op arme gekken die vanwege hun toestand van gek zijn enkelingen geworden zijn....
Zulke schijnwetenschappers bedrijven altijd machtspolitiek. En hoewel machtspolitiek vaak het enig mogelijke antwoord is in een wereld waarin de sterke nooit zwak wil worden, zul je als eerlijk mens nooit de waarheid mogen ontkennen dat de genezer in deze relatie een kille afstandelijke sadist is die op geen enkele wijze werkelijk contact kan maken met de ander.
Daarom is Dostojewski zo'n bijzondere schrijver, omdat hij de afstand tussen ik en de ander - ook wanneer die ander ziek, gek en crimineel is - opheft. Daarmee doorbreekt hij de grenzen van het provincialisme, dat altijd 'het fatsoen' als God aanbidt, en kun je hem een kosmopoliet noemen, die samen met de Duitse kosmopoliet Friedrich Nietzsche het filosofische fundament heeft gelegd voor een werkelijke moderne wereld, waarin wordt afgerekend met de fatsoenlijke mens, die altijd de algemeenheid (het collectief met zijn gereduceerde mensbeeld) boven de uniciteit (de volledige of mystieke mens) plaatst.
De vraag in hoeverre moslims in staat zijn via hun religieuze beleving van de werkelijkheid contact te maken met het kosmopolitisme van Nietzsche en Dostojewski zou door Israëlische filosofen aan de orde moeten worden gesteld.
Maar daarvoor moet je natuurlijk eerst zelf kosmopoliet worden: burger worden van de grote stad die de zionistische staat Israël met zijn verkleinende, kleinburgerlijke tempelberg zeer zeker niet is! (Zwolle, 27-7-2004)